اصول اولیه سرمایه‌گذاری

آشنایی با ریسک و بازده، مالی رفتاری، استراتژی‌های مدیریت و تحصیص دارایی و آشنایی با بهترین روش‌های سرمایه‌گذاری بخشی از مطالبی هستند که در این بخش به آن‌ها پرداخته خواهد شد. اگر قصد آشنایی کامل با بازارهای دارایی و مفاهیم سرمایه‌گذاری را دارید به این بخش مراجعه کنید.  

دسترسی سریع

مقدمه‌ای بر اصول سرمایه‌گذاری

سرمایه‌گذاری راهی مؤثر برای به کار انداختن پول شما و ایجاد ثروت است. شاید در جوامعی با اقتصاد غیرتورمی، صرفاً پس‌انداز درآمدها و سپرده‌گذاری آن‌ها، مدیریت صحیح هزینه‌ها، و جلوگیری از هدررفت سرمایه، برای عموم افراد عواید کافی در بر داشته باشد و موجب ایجاد ثروت گردد؛ اما در جوامعی با نرخ تورم بالا، صِرف پس‌انداز و مدیریت صحیح هزینه‌ها نمی‌توان از نابودی سرمایه جلوگیری نمود. درنتیجه همه‌ی ما برای حفظ ارزش سرمایه‌ی خود همگام با نرخ تورم، به مهارت‌های سرمایه‌گذاری احتیاج خواهیم داشت.

با سرمایه‌گذاری هوشمندانه می‌توانید از تورم پیشی بگیرید و ارزش پول خود را افزایش دهید یا لااقل ارزش آن را در شرایط تورمی حفظ نموده، با کمک به پیشرفت صنایع و کسب‌وکارها، ارزش افزوده نیز ایجاد کنید. علاوه‌بر پیشگیری از کاهش ارزش سرمایه و خلق سود از اصل سرمایه، می‌توانید با ورود مجدد سودهای حاصله به چرخه‌ی سرمایه‌گذاری به‌جای مصرف آن، پتانسیل رشد بیشتر را در روند سرمایه‌گذاری خود ایجاد نموده، در درجه‌ی اول از گزینه‌ی سود مرکب بهره ببرید. در درجات بعدی نیز با سرمایه‌گذاری بخشی از سودهای حاصله (و نه اصل سرمایه) در زمینه‌هایی که نرخ ریسک بالاتری دارند اما در مقابل امکان کسب سودهای بسیار فراتر از معمول را نیز فراهم می‌کنند، بازده سرمایه‌ی خود را افزایش دهید. در این میان عواملی چون مطالعه‌ی روند کلی بازار، پژوهش در صنایع، بررسی دوره‌ای اطلاعات مالی بنگاه‌های اقتصادی و انواع دارایی (دانش تحلیل بنیادی) شما را به یک سرمایه‌گذار حرفه‌ای بدل خواهد ساخت که با ضرر کمتر و سود بیشتر از دیگران سرمایه‌گذاری خواهد کرد.

آنچه در این مقاله خواهید آموخت

در این مقاله سعی داریم به برخی سؤالات کلی درباره‌ی مقوله‌ی سرمایه‌گذاری پاسخ دهیم:

  • هدف از سرمایه‌گذاری چیست؟
  • تعریف صحیح سود و زیان و عوامل مؤثر بر آن‌ها چیست؟
  • چگونه می‌توان سود حاصل از یک سرمایه‌گذاری را به‌درستی محاسبه نمود؟
  • چگونه هزینه‌ها، استهلاک یا نرخ تورم بر بازده کلی سرمایه‌گذاری شما تأثیر می‌گذارد؟
  • اهمیتِ داشتن دانش کافی و دید صحیح برای سرمایه‌گذاری چه‌قدر است؟
  • چگونه می‌توان ریسک‌هایی را که ممکن است در آینده متوجه یک صنعت یا دارایی باشد، از قبل پیش‌بینی نمود؟
  • زمان ورود به بازار و خروج از آن چه زمانی است؟ آیا برای تشخیص زمان مناسب، صرفاً باید بر زمان‌های صعود و نزول بازار تمرکز داشت؟
  • نقش تحلیل بنیادی (بررسی اطلاعات و صورت‌های مالی شرکت‌ها) چه تأثیری در کاهش ریسک، تشخیص زمان مناسب ورود به یک سرمایه‌گذاری و مدت ماندگاری در آن دارد؟
  • چگونه بررسی منظم پورتفو (سبد سرمایه‌گذاری) می‌تواند به شما کمک کند تا مطمئن شوید در مسیر رسیدن به اهداف خود هستید؟

تعریف ساده‌ی مفهوم سرمایه‌گذاری

سرمایه‌گذاری به معنی اکتساب دارایی یا چیزهایی با هدف کسب درآمد یا رشد است. منظور از رشد افزایش ارزش در طول زمان است. عموماً زمانی که فردی با هدف سرمایه‌گذاری دارایی خاصی را اکتساب می‌کند، هدف مصرف آن نیست، بلکه هدف استفاده از آن در آینده برای خلق ثروت است.

به عنوان مثال، سرمایه گذاری یک دارایی مالی نظیر سهام را می‌خرد و پیش‌بینی می‌کند که آن دارایی مالی در آینده سودآور خواهد بود و قیمتش افزایش خواهد یافت، لذا با فروش به قیمت بالاتر سود به دست خواهد آورد. یا ممکن است فردی خانه‌ای را با هدف دریافت اجاره بها و افزایش قیمت ناشی از تورم خریداری کند. تمام این موارد سرمایه‌گذاری محسوب می‌شوند که بعید است عموم افراد با آن آشنا نباشند.

اصول اولیه‌ی سرمایه‌گذاری

نیازی نیست یک سرمایه‌گذاری پیچیده یا دشوار باشد، اما چند قانون طلایی وجود دارد که می‌تواند به شما کمک کند از مسیر  اصلی خود منحرف نشوید و بتوانید به اهداف مالی خود برسید؛ البته به خاطر داشته باشید هرقدر هم منضبط باشید و از قوانین پیروی کنید، سرمایه‌گذاری مستلزم ریسک است و باز هم ممکن است کمتر از آنچه که تلاش کرده‌اید، به دست آوردید؛ در ادامه چند قانون طلایی که لازم است هر سرمایه‌گذار برای سرمایه‌گذاری موفق بداند، مشاهده خواهید نمود.

1. تعیین اهداف مالی

دانستن این‌که اهداف مالی شما چیست و در چه بازه‌های زمانی‌ای قصد سرمایه‌گذاری دارید، می‌تواند به پایبندی شما به استراتژی‌تان کمک کند. برای مثال، اگر اهداف بلندمدتی دارید، مثل پس‌انداز به هدف بازنشستگی – موضوعی که ممکن است چند دهه بعد اتفاق بیفتد – به شما کمک می‌کند کمتر وسوسه شوید قبل از بازنشستگی، به سرمایه‌ی خود ناخنک بزنید.  

2. نسبت سطح ریسک به پتانسیل بازدهی سرمایه (risk-return tradeoff)

معادله‌ی ریسک و بازده یک اصل سرمایه‌گذاری است که نشان می دهد هر چه درصد ریسک بالاتر باشد، پتانسیل بازده نیز بالاتر است. سرمایه‌گذاران هنگام تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری، اصل تناسب ریسک و بازده را در سرمایه‌گذاری‌های فردی و هنگام چینش پرتفو‌ها در نظر می‌گیرند.

 هر چه پتانسیل بازده سرمایه‌گذاری بیشتر باشد، سطح ریسک نیز به همان نسبت بالاتر است. احتمال بازدهی بالاتر ممکن است جذاب باشد، اما باید خود را حتی برای خطر ازدست‌دادن کل سرمایه‌ نیز آماده کنید، پس به‌دقت در مورد استراتژی خود در قبال پذیرش ریسک فکر کنید.

یا برعکس ممکن است در انتخاب سرمایه‌گذاری‌های کم‌ریسک راحت‌تر باشید، اما احتمالاً عایدی کمتری هم برای شما در بر خواهد داشت. درهرحال، به یاد داشته باشید که هیچ سرمایه‌گذاریی بدون ریسک نیست و همیشه این احتمال وجود دارد که کمتر از آنچه سرمایه‌گذاری کرده‌اید، برداشت کنید.

برای مثال فردی را تصور کنید که منزل شخصی، خودرو و پول نقد برای موارد اضطراری را داشته باشد و با احتمال بسیار بالا در بلند مدت در تأمین درآمدی قابل قبول مشکلی نداشته باشد، احتمالاً سطح ریسک پذیری بالایی برای سرمایه‌ی مازاد خود داشته باشد، چراکه بود و نبود آن سرمایه اثری جدی بر زندگی او نمی‌گذارد. در مقابل فردی را تصور کنید که مستأجر است و خودروی شخصی هم ندارد. این فرد احتمالاً در سرمایه‌گذاری باید راه متفاوتی با نفر اول در پیش بگیرد، چراکه بود و نبود سرمایه‌ای که با آن سرمایه‌گذاری کرده است بر رفاه او بسیار اثرگذار خواهد بود.

3. داشتن پورتفوی متنوع، با درجات ریسک کم تا زیاد

حتماً این ضرب‌المثل را شنیده‌اید که: “همه‌ی تخم‌مرغ‌هات رو توی یک سبد نگذار! ” استفاده از این قانون هنگام سرمایه‌گذاری بسیار مهم است. توزیع مناسب سرمایه در طیف وسیعی از انواع دارایی‌ها و مناطق جغرافیایی گوناگون به این معنی است که به‌شدت به یک نوع سرمایه‌گذاری خاص یا منطقه‌ی جغرافیایی محدود وابسته نخواهید بود؛ یعنی اگر یکی از سرمایه‌گذاری‌ها بد عمل کند، می‌توانید امیدوار باشید دیگر سرمایه‌گذاری‌های شما می‌توانند این ضررها را جبران کنند، اگرچه برای این هم تضمینی وجود ندارد.

4. بازه‌ی زمانی سرمایه‌گذاری خود را بلندمدت در نظر بگیرید

سرمایه‌گذاری در انواع دارایی یا بازارهای مالی را هرگز نباید به‌عنوان یک برنامه‌ی «سریع پولدار شدن» در نظر گیرید. برای یک سرمایه‌گذاری اصولی باید حداقل پنج سال در سرمایه‌گذاری بمانید؛ این درحالی است که اگر به دنبال دستیابی به بهترین بازده از سرمایه‌ی خود هستید، ترجیحاً باید مدت سرمایه‌گذاری از این میزان هم بیشتر باشد، حتی در این صورت هم باید این ریسک را در نظر داشته باشید که ممکن است دستاورد نهایی شما کمتر از هزینه، وقت و انرژی‌ای باشد که در این سرمایه‌گذاری صرف کرده‌اید.

اگر هدف شما از سرمایه‌گذاری رسیدن به سود در کوتاه‌مدت (مثلاً بازه‌ی یک یا دو ساله) است، می‌توان گفت سرمایه‌گذاری برای شما مناسب نخواهد بود و بهتر است پول خود را در یک حساب پس‌انداز با سود قطعی اما اندک، یا حساب جاری پس‌انداز کنید تا هروقت به آن نیاز داشتید، به‌راحتی در دسترس‌تان باشد؛ یا بخشی از آن را برای خرید کالاهای پرمصرف یا سریع‌نقدشونده اما بدون کاهش قیمت و هزینه‌ی نگهداری بالا صرف کنید، کالاهایی که درحال حاضر یا در آینده‌ی نزدیک به آن‌ها نیاز خواهید داشت اما در آینده مجبورید آن‌ها را بر اثر تورم، با قیمتی بالاتر تهیه کنید؛ بدین ترتیب یک قدم از تورم جلو خواهید بود.

راه دیگری برای انتفاع از سرمایه‌گذاری کوتاه مدت وجود دارد و آن هم پذیرفتن ریسک بسیار بالا در کنار خبرگی در یک بازار مشخص است. باید در بازاری خاص بسیار حرفه‌ای باشید و شغل تمام وقت شما در آن بازار باشد، همچنین ریسک بسیار بالایی را بپذیرید. البته که دیگر نام این کار سرمایه‌گذاری نخواهد بود و شما سفته بازی کرده‌اید. در مقاله‌ای جداگانه به تفاوت سرمایه‌گذاری و سفته‌بازی خواهیم پرداخت.

5. سود این کار به‌طرز غیرمعقولی زیاد است؟ پس احتمالاً دروغ است!

اگر در محاسبه‌ی سود یک سرمایه‌گذاری به این نتیجه رسیدید نسبت سود به سرمایه به طرز غیر‌معقولی زیاد است به‌نحوی‌که کلاهبرداری یا جعلی به‌نظر می‌آید، اغلب حستان درست است. مراقب سرمایه‌گذاری‌های بسیار سوداگرانه و مواردی که برای واقعی بودن زیادی خوب به نظر می‌رسند باشید؛ بیش از حد رفتار گله‌ای نداشته باشید و فقط به این دلیل که دیگران چنین کاری کرده‌اند در جایی سرمایه‌گذاریی نکنید، چون اغلب افراد تسلیم طمع خود شده، بدون مطالعه و تحلیل صحیح وارد سرمایه‌گذاری‌های گله‌ای می‌شوند.

به‌عنوان‌مثال در نیمه‌ی دوم سال 2017 با افزایش قیمت ارز دیجیتال، بسیاری از سرمایه‌گذاران برای سرمایه‌گذاری در بیت‌کوین هجوم آوردند، اما ارزش آن در عرض یک ماه به نصف رسید، به‌گونه‌ای که در اواسط دسامبر 2017، بیت‌کوین تقریباً 20000 دلار معامله می‌شد، اما در اواسط ژانویه‌ی 2018 قیمت آن به کمتر از 10000 دلار رسید.

6. سرمایه‌گذاری با شناخت و دانش کافی

«هرگز روی چیزی که درکی از آن ندارید، سرمایه‌گذاری نکنید!»

قبل از این که پول خود را در هر دارایی یا صنعتی سرمایه‌گذاری کنید، زمانی را به تحقیق مفصل درمورد آن اختصاص دهید تا دقیقاً متوجه شوید عوامل مؤثر بر آن صنعت یا دارایی چیست، چه خطراتی در آن زمینه وجود دارد و تناسب ریسک و سود آن چگونه است. برای مثال، صندوق‌ها یک سند اطلاعات کلیدی مخصوص سرمایه‌گذار ((KID)Key Investor Information Document) یا سند اطلاعات کلیدی ((KID)Key Information Document) صادر می‌کنند که در آن ویژگی‌ها و هزینه‌های اصلی صندوق را توضیح می‌دهند؛ لازم است سرمایه‌گذار پیش از انتخاب صندوق‌های سرمایه‌گذاری این سند را بخواند. اما اگر قصد دارید در مشاغل فردی سرمایه‌گذاری کنید، ابتدا مطمئن شوید درباره‌ی فعالیت شرکت و این‌که چه برنامه‌ای برای کسب درآمد در آینده دارد، وضعیت صنعت و شغل موردنظر و عوامل مؤثر بر سوددهی آن در آینده، تخمین درصد ریسک، ارزش سرمایه‌گذاری نسبت به ریسک و… اطلاعات کافی و موثق در دست دارید. 

7. هزینه‌ها، فاکتورهای مؤثر بر سود سرمایه

نرخ تورم، نوسان نرخ ارز، مالیات‌ها و هزینه‌های سرمایه‌گذاری از جمله مواردی هستند که بر بازده‌ی کلی سرمایه‌گذاری شما تأثیر می‌گذارد، بنابراین مهم است که هنگام انتخاب محل سرمایه‌گذاری خود، این هزینه‌های وارده را در نظر بگیرید. مثلاً وقتی شما یک ملک، وسیله‌ی نقلیه، کالا یا دارایی را به جهت کسب سود در بازه‌ی زمانی کوتاه یا بلندمدت خریداری می‌کنید لازم است تمام هزینه‌های استهلاک، تعمیرات و نگهداری، حوادث احتمالی، بیمه، مالیات، هزینه‌های خریدوفروش و انتقال سند، وقت و انرژی که برای نگهداری آن صرف خواهد شد، حتی نسبت رشد ارزش آن دارایی به‌مرور زمان با رشد نرخ تورم در همان بازه‌ی زمانی را جزو هزینه‌های این سرمایه‌گذاری محاسبه نموده، از سود مورد پیش‌بینی کسر نمایید تا بتوانید درباره‌ی سوددهی یا ضرردهی این سرمایه‌گذاری به‌درستی تصمیم بگیرید.

در مثالی تخصصی‌تر، در صورت خرید سهم از صندوق‌های سرمایه‌گذاری، رقم هزینه‌های جاری ((OCF)Ongoing Charges Figure) در سند اطلاعات کلیدی یا سند اطلاعات کلیدی مخصوص سرمایه‌گذار (KIID/KID) تنظیم شده است و واضح‌ترین تصویر را از هزینه‌های واقعی سرمایه‌گذاری‌تان به شما ارائه می‌دهد؛ این رقم شامل هزینه‌ی مدیریت سالانه‌ی صندوق و سایر هزینه‌های مهم جاری به‌ازای هر سهم است که در سال قبل وجود داشته و از بازدهی صندوق کسر شده است. به‌عنوان‌مثال، اگر صندوقی 5٪ بازده داشته باشد و رقم هزینه‌های جاری صندوق شامل هزینه‌های مدیریت و سایر هزینه‌ها در سال گذشته به 2٪ رسیده باشد، سود شما از 5% ناخالص به 3٪ خالص کاهش می‌یابد، بنابراین هنگام خرید سهم از صندوق‌ها و محاسبه‌ی سود سرمایه‌گذاری خود باید این هزینه‌ها را به‌دقت در نظر بگیرید.

8. سود و ضرر مرکب

سرمایه‌گذاری مجدد درآمد، می‌تواند به افزایش بازده کلی سرمایه‌ی شما در طول مدت سرمایه‌گذاری کمک کند. اگر به درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری خود نیاز ندارید، ممکن است بخواهید آن را مجدداً در همان زمینه، یا در دارایی‌ها و زمینه‌های دیگر سرمایه‌گذاری کنید تا سرمایه‌ی خود را بزرگ‌تر کرده، دستاورد کلی خود را در دراز‌مدت افزایش دهید. به زبان ساده، می‌توانید از سود سرمایه‌گذاری خود نیز کسب سود کنید که به آن سود مرکب می‌گویند.

بااین‌حال، به خاطر داشته باشید که سرمایه‌گذاری مجدد درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری، به‌جای دریافت نقدی و خرج کردن آن برای خود، به این معنی است که ممکن است بخشی از آن درآمد یا کل آن را در سرمایه‌گذاری‌های مجدد از دست بدهید یا شاهد کاهش ارزش آن باشید، بدین ترتیب ضرر شما نیز ضرر مرکب خواهد شد.

در برخی حساب‌های سپرده نزد بانک‌ها یا خرید سهم از صندوق‌ها، می‌توانید این دستور را بدهید که سود سپرده یا سهام به طور خودکار مجدداً در همان زمینه سرمایه‌گذاری گردد؛ بدین‌ترتیب درآمد شما بیکار نمی‌ماند و فوراً وارد سرمایه‌گذاری مجدد شده، شامل سود مرکب خواهد شد. اما این کار اشکالاتی هم در بر خواهد داشت. برای مثال، اگر در سهمی سرمایه‌گذاری کنید و برای سرمایه‌گذاری مجدد خودکار سود سهام ((ADR)automatic dividend reinvestment) ثبت‌نام کرده باشید، روی زمان و قیمتی که سهم مجدد در آن خریداری می‌شود، اختیاری نخواهید داشت، بنابراین ممکن است سهم روی قیمت بالا یا پایین خریداری شود (مگر آن که قیمت هر سهم عددی ثابت تعریف شده باشد)؛ همچنین در حالت سرمایه‌گذاری اتوماتیک برای تغییر صنعت یا محل سرمایه‌گذاری خود انتخابی نخواهید داشت و اگر آن صندوق یا صنعت ضررده شود، هم اصل سرمایه‌ی شما و هم درآمدهای حاصل از آن با ضرر مرکب مواجه خواهد شد.

9. سعی نکنید از نوسان‌گیری سود کنید

در دنیای ایده‌آل، می‌توانید سهم یا دارایی مورد‌نظرتان را درست قبل از افزایش ارزش بخرید و قبل از سقوط قیمت بفروشید؛ اما در‌واقع هیچ‌کس نمی‌داند بازارهای مالی به کدام سمت حرکت خواهند کرد، بنابراین تلاش برای پیش‌بینی فراز و نشیب‌های بازار برای شروع و پایان سرمایه‌گذاری می‌تواند در نهایت به این نتیجه منجر گردد که در زمان نامناسبی خرید یا فروش کنید. برعکس خرید و نگهداری یک سهم یا دارایی همراه با مطالعه و درک صحیح از موقعیت فعلی و آتی آن سرمایه‌گذاری، می‌تواند به شما کمک کند در بلندمدت به سرمایه‌گذاری خود متعهد بمانید و از تصمیم‌گیری‌های هیجانی در زمانی که بازارها نوسانات شدیدی را تجربه می‌کنند، دور بمانید.

10. هر چند وقت یکبار پورتفو (سبد سرمایه)ی خود را مرور و اصلاح کنید

اگرچه دست‌کاری و جابه‌جایی بیش‌از‌حد در سرمایه‌گذاری‌ها اغلب ایده‌ی خوبی نیست، اما این بدان معنا نیست که باید تغییر در آن‌ها را فراموش کنید یا در بلندمدت در همه‌ی آن‌ها باقی بمانید. ارزش سرمایه‌گذاری‌های شما در طول زمان تغییر می‌کند و ممکن است نحوه‌ی فعلی تخصیص دارایی شما – نحوه‌ی تقسیم سرمایه بین دارایی‌های مختلف ازجمله سهام، اوراق قرضه، وجه نقد و دارایی – به‌مرورزمان از اهداف سرمایه‌گذاری شما دور شود؛ بنابراین شاید لازم باشد هر از چند گاهی سبد سرمایه‌ی خود را مجدداً بچینید، برخی زمینه‌های سرمایه‌گذاری را تغییر دهید یا حذف کنید و موارد جدیدی را جایگزین نمایید تا اطمینان حاصل نمایید که هنوز در مسیر رسیدن به اهداف خود هستید.

نتیجه‌گیری آکادمی دانایان

در پایان تأکید می‌گردد این اصل را که توصیه‌ی همیشگی فعالان بازار سرمایه بوده است سرلوحه‌ی سرمایه‌گذاری‌های خود قرار دهید: “با سرمایه‌ای وارد سرمایه‌گذاری شوید که نیازهای اساسی زندگی شما متأثر از سود و زیان آن نیست و تا مدت‌ها به آن نیازی نخواهید داشت.” دیدگاه خود را به سرمایه‌گذاری برای بازه‌های بلندمدت تنظیم نمایید و به دنبال نوسان‌های هیجانی بازار نباشید. همچنین در زمینه‌هایی که دانش و مهارتی در آن ندارید، سرمایه‌گذاری نکنید. اگر به صنعت، شرکت یا کالایی برای سرمایه‌گذاری علاقمنداید، دانش و اشراف خود را بر آن بازار، از طریق مطالعه‌ی علمی (و نه بر اساس شنیده‌ها و توصیه‌ی افراد دیگر یا مشورت با افراد غیرمتخصص) بیفزایید. از طریق کسب دانش تحلیل تکنیکال و تحلیل بنیادی و تقویت مهارت‌های مالی رفتاری خود، از انجام معامله‌های پرریسک و مطالعه‌نشده که سرمایه‌ی اصلی شما را به خطر می‌اندازد جلوگیری نموده، بازده سرمایه‌ی خود را افزایش دهید.

برای مطالعه‌ی سایر مطالب در حوزه‌ی مالی و سرمایه‌گذاری اینجا را کلیک کنید.